Krym – historiaaneksja i prawo do półwyspu (analiza)

Propozycja pokojowa USA dla Rosji i Ukrainy zawiera punkt o uznaniu rosykiej suwerenności nad Krymem - podaje portal Axios. Półwysep jest częścią niepodległej Ukrainy od 1991 r. Rosjaaneksję Krymu z 2014 r. nazywa "przywróceniem historycznej sprawiedliwości".

Krym wszedł w skład niepodległej Ukrainy w 1991 roku wraz z rozpadem ZSRR. Jednakjak podkreślił w czwartek "New York Times"region ten "utrzymywał bliskie powiązania z Rosją m.in. z uwagi na branżę turystycznąwiększość ludności była rosykojęzycznaa rosycy nacjonaliści rościli sobie prawa do tego obszaru od czasu rozpadu Związku Sowieckiego".

Prezydent Wołodymyr Zełenski odrzucił możliwość prawnego uznania okupacji Krymupodkreślającże byłoby to sprzeczne z konstytucją Ukrainy. W środę prezydent USA Donald Trump oświadczyłże wykluczanie przez Zełenskiego prawnego uznania aneksji półwyspu jest bardzo szkodliwe dla negocjacji pokojowych. Stwierdził przy tymże nikt nie prosi Ukrainy o uznanie aneksjilecz jednocześnie wytknąłże Ukraina nie stawiła zbrojnego oporu przed okupacją półwyspu.

W mediachtakże polskichtrwa debata na temat potencjalnego "+oddania+ Rosji Krymu". Były premier Leszek Miller zapytany w czwartek w Radiu ZET o to"czy Ukraina w zamian za pokój powinna zgodzić się na oddanie Krymu"odpowiedziałże "tak". "Ludzie są w stanie w odpowiednim procesie historycznym i dyplomatycznym zmienić każde granice" - dodał były premier.

Półwysep Krymskileżący na południe od obwodu chersońskiegozostał zaanektowany przez Rosję w marcu 2014 roku w wyniku interwencji zbrojnej i "referendum"które władze Ukrainy i Zachód uznały za pogwałcenie prawa międzynarodowego. Stało się to po zwycięstwie prozachodniej rewolucji godności w Kijowiektóra doprowadziła do obalenia prorosykiego prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza.

W lutym 2014 roku tzw. zielone ludzkiczyli uzbrojeni ludzie w nieoznakowanych mundurachzajęli budynki miecowej administracji na półwyspie. Moskwa długo zaprzeczałaże jej żołnierze uczestniczyli w inkorporacji Krymua gdy to w końcu przyznałaokreśliła ich mianem "uprzejmych ludzi"którzy pospieszyli z pomocą tamtezym mieszkańcom.

16 marca na terytorium Krymu Rosjanie przeprowadzili "referendum" w sprawie statusu półwyspu. Później Władimir Putin ogłosił "przyłączenie" Krymu do Federacji Rosykiej. Większość społeczności międzynarodowej uznała "referendum" za nielegalnea kraje Zachodu nałożyły na Moskwę sankcje. Przeciwko rezolucji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych potępiającej referendum i aneksję Krymu było 11 państww tym np. Nikaragua. Rosja zaprzeczaże to była aneksja terytorium Ukrainy i nazywa "przyłączenie" Krymu "przywróceniem historycznej sprawiedliwości".

Po zajęciu Krymu Rosjanie wsparli ruchy separatystyczne w części obwodów donieckiego i ługańskiego na wschodzie Ukrainygdzie wiosną 2014 roku ogłoszono powstanie dwóch samozwańczych republik ludowych: donieckiej i ługańskiej. Następniewe wrześniu 2022 r.Władimir Putin jednostronnierównież niezgodnie z prawemogłosił aneksję czterech obwodów na wschodzie i południu Ukrainy - donieckiegoługańskiegozaporoskiego i chersońskiego. Ukraińskie władze powtarzająże kraj nie jest gotowy stracić Krymu ani Donbasu w imię zawieszenia broni i pokoju. "Krym to Ukraina" - powtarzają Ukraińcy. W ramach międzynarodowych zabiegów na rzecz odzyskania Krymu Kijów powołał w 2021 r. Platformę Krymską.

W marcu 2022 roku 80 proc. uczestników badania przeprowadzonego przez niezależną grupę Rating odpowiedziałoże Ukraina powinna zrobić wszystkoco w jej mocyby odzyskać Krym pod kontrolę Kijowa. Z czasem część Ukraińców zaakceptowała możliwość pewnych ustępstw terytorialnych w zamian za pokój. Z badania Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii przeprowadzonego w 2024 roku wynikaże 32 proc. Ukraińców było przychylnych temuby rozważać oddanie pewnych terytoriów Rosji.

Kijów zarzuca Moskwieże po zajęciu Krymu zaczęła przekształcać półwysep w swoją bazę wokową. Według ukraińskich władz Rosjanie po 2014 r. zaczęli aktywnie militaryzować półwysep oraz region Morza Czarnego i Azowskiego. Platforma Krymska szacujeże Rosja potroiła liczbę wokowych na Krymie z 12,5 tys. do 40 tys. Rosja włączyła Krym do Południowego Okręgu Wokowego.

Według ukraińskich władz na Krymie nie ustają rosykie represje i prześladowania mieszkańców. Rosja wykorzystuje represje jako instrument "zdławienia woli" mieszkańców Krymuby wyprzeć ich poza terytorium anektowanego półwyspu - powiedział w niedawnej rozmowie z PAP Refat Czubarowprzewodniczący Medżlisu (samorządu) Tatarów krymskich. Jak poinformowałobecnie co najmniej 227 osób jest pozbawionych wolnościwiększość z nich jest już skazana. Sam Medżlis Rosja uznała za organizację ekstremistyczną i zakazała jej działalności.

Tatarzyktórych deportowano z Krymu w 1944 roku w związku z oskarżeniami o kolaborację z III Rzesząpowrócili tam dopiero w połowie lat 80. i po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości stali się jej obywatelami. Przed aneksją stanowili 12-15 proc. ludności półwyspu. Bojkotując referendumnarazili się na represje ze strony Moskwy. W niedawnej rozmowie z PAP Czubarow ostrzegłże odstąpienie Rosji anektowanego Krymu byłoby praktycznie postawieniem krzyżyka na przyszłości państwa ukraińskiego i zgodą na unicestwienie narodu krymskotatarskiego.

Władze Ukrainy oskarżają też Rosję o prowadzenie polityki zmiany sytuacji demograficznej na Krymie. Terytorium w związku z represjami opuścili przede wszystkim etniczni Ukraińcy i Tatarzy krymscy. Z szacunków Platformy Krymskiej wynikaże z półwyspu wyjechało ok. 50 tys. osób. Jednocześnie na Krym sprowadzani są mieszkańcy Rosji. Według szefa Medżlisu od 2014 roku Rosja przesiedliła na Krym prawie milion swoich obywateli. Na półwyspie trwa przymusowe przyznawanie paszportów. Władze w Kijowie szacująże Rosja "wymieniła" w ciągu dziesięciu lat okupacji ponad jedną trzecią mieszkańców Krymu. Po okupacji część osób o ukraińskich poglądach opuściła Krymna miecu zostało np. wiele osób starszych albo ludzi o prorosykim nastawieniu. Region zamieszkuje ok. 2,5 mln osób.

W marcu dowódca Marynarki Wojennej Ukrainy Ołeksij Nejiżpapa podkreśliłże strona ukraińska rozważa możliwość dokonania kolejnegotrzeciego od początku rosykiej inwazji ataku na Most Krymski (Kerczeński)łączący półwysep z Rosją. Dwa poprzednie ukraińskie uderzenia - w październiku 2022 i lipcu 2023 roku - uszkodziły konstrukcje drogowe i kolejowe mostuco sprawiłoże rosyka armia nie może już przewozić ciężkich wagonów ze sprzętem wokowym szlakiem kolejowym. Ukraina wielokrotnie podkreślała nielegalny charakter tej konstrukcji i twierdziłaże jest to uzasadniony cel ataku. Szef ukraińskiego wywiadu wokowego (HUR) Kyryło Budanow poinformował o trwających przygotowaniach do zniszczenia Mostu Krymskiego jeszcze w tym roku.

Rosja stara się zapobiegać atakom dronów i chronić most przez Cieśninę Kerczeńską. Latem 2024 r. po południowej stronie mostu zaczęto rozmieszczać barkia następnie pływające boje biegnące równolegle do mostu. Od początku okupacji na półwyspie działa ukraińska partyzantka. Do najbardziej aktywnych organizacji należą m.in. Żółta WstążkaCzarna MewaKrymscy Partyzanci i ruch Atesz.

Według mediów Europejczycy wykluczają uznanie aneksji półwyspuzaś eksperci podkreślająże uznanie Krymu za terytorium rosykie byłoby ustępstwem na rzecz Putinaklęską Ukrainy i samych USA. Byłoby to także sprawą bezprecedensową z punktu widzenia prawa międzynarodowego.

Natalia Dziurdzińska (PAP)

ndz/ bst/ mow/

arch.

Fot. Depositphotos